Vale spijkerbroek is dodelijk



Jeans in een winkel in Turkije. Nog steeds worden in illegale ateliers in Turkije spijkerbroeken illegaal gebleekt. foto Christine Foglar/GPD

Jeans in een winkel in Turkije. Nog steeds worden in illegale ateliers in Turkije spijkerbroeken illegaal gebleekt. foto Christine Foglar/GPD

Zoals zo velen kwam Memhet Sah Yalcin naar Istanbul om geld te verdienen.

De werkloosheid in het noorden van Turkije dwong hem richting de metropool. En als 24-jarige ging hij – zonder verzekering en voor nog geen 200 euro per maand – aan de slag in een jeansatelier. Drie jaar lang, dag in, dag uit, spoot hij met een soort hogedrukspuit zand op spijkerbroeken. Nodig om de jeans een ‘versleten’ look te geven.

Al snel ging zijn gezondheid achteruit. Hij begon te hoesten, werd kortademiger. Na tal van onderzoeken werd silicose bij hem vastgesteld, stoflongen. De afgelopen drie jaar was Yalcin volledig afhankelijk van zijn zuurstoftank. Op 25 februari overleed hij, 31 jaar oud.

Het verhaal van Mehmet staat niet op zichzelf. Volgens het Turkse ‘Zandstraal Arbeiders Comité’ is hij het 49ste dodelijke slachtoffer van de ‘versleten jeans’. “Geschat wordt dat tussen de vijf- en tienduizend mensen in dit land aan de ziekte lijden”, zegt Adbulhalim Demir van het comité.

Turkije is één van ’s werelds grootste jeansexporteurs. Het zandstralen werd voornamelijk gedaan door jonge mannen van het Turkse platteland en illegale migranten uit landen als Roemenië, Bulgarije en Azerbeidzjan. Demir zelf begon als 15-jarige jongen in een jeansatelier. “Ik heb er zeven jaar gewerkt. Van tevoren vroeg ik nog wel of het werk schadelijk was en daar werd ontkennend op geantwoord”, zegt Demir. Lang praten kost hem moeite. Hij heeft nog maar de helft van zijn longinhoud.

Stoflongen worden meestal geassocieerd met de mijnbouw, maar in 2005 werd in Turkije het verband tussen de denimindustrie en stoflongen ontdekt. Anders dan bij mijnwerkers openbaart de ziekte zich in korte tijd en niet pas na twintig of dertig jaar. Een behandeling is er niet. Voorman Demir weet wat hem te wachten staan. Griep kan fataal voor hem zijn.

Semiramis Karaarslan uit het oostelijke Bingöl kent de lijdensweg van de denimwerkers als geen ander. Ze helpt de zieken met het regelen van medische zorg, zuurstoftanks, verzekeringen. Uit het hele land komen de verzoeken. “Deze mannen gingen allemaal naar de stad om te werken en keren terug naar hun dorp om te sterven.”

Onder druk van het publiek en actievoerders als Demir en Karaarslan werd het zandstralen in Turkije in 2009 eindelijk verboden. In Europa is dat al veertig jaar het geval. Begin dit jaar besloot het Turkse parlement de – meestal onverzekerde – werkers en na hun overlijden hun familie een uitkering van ongeveer 200 euro per maand te verstrekken. Een stap in de goede richting, zegt Demir. “Maar niet genoeg. We vragen om erkenning van deze beroepsziekte en de rechten die daar bij horen.”

De Britse pressiegroep ‘Arbeid achter het etiket’ bracht in maart het rapport uit met de veelzeggende titel ‘Killerjeans’. Ze riep topmerken wereldwijd op zich tegen het zandstralen te keren. In september vorig jaar waren Levi’s en HM de eerste merken die publiekelijk het zandstralen ‘afzworen’.

Speak Your Mind

*

tv opnames bijwonen